پژوهش‌هاى نظام‌مندتر نيز دربارهء نقش فردى بازرگانان ، دست‌كم به موازات پژوهش‌هايى كه دربارهء درباريان ، اهل ديوان و يا علما شده ، مىتواند به فهم بهتر ما از دورهء متأخر قاجاريه يارى رساند « 1 » .

--> University Press , 1910 ) , New Edition , Edited by Abbas Amanat , Washington , DC : Mage Publishers , 1995 , pp . 118 - 121 . براى مشاركت بازرگانان در انقلاب مشروطه همچنين نگاه كنيد به : Gad G . Gilbar , The Big Merchants ( tujjar ) and the Persian Constitutional Revolution of 1906 , " in Asian and African Studies , Vol . 11 , No . 1 , 1976 , pp . 275 - 303 . از جمله بازرگانان معتبر مشروطه‌خواه مىتوان به حاج محمد حسين امين الضرب ، حاج محمد معين التجار بوشهرى ، و حاج محمد تقى بنكدار اشاره كرد ؛ در ميان بازرگانان مشروطه‌خواه همچنين برخى از بازرگانان اقليت‌هاى مذهبى ، مانند ارباب فريدون ، هم بودند كه در راه پشتيبانى از جنبش مشروطيت از جان خود مايه گذاشتند . ( 1 ) . براى پژوهش‌هايى كه دربارهء بازرگانان و تاريخ اقتصادى ايران در ادوار ميانى و پايانى قاجاريه صورت يافته ، به‌عنوان نمونه نگاه كنيد به : سيد محمد على جمالزاده ، گنج شايگان : بازچاپ ، تهران ، 1362 ( 1983 ) . همچنين نگاه كنيد به : فريدون آدميت و هما ناطق ، افكار اجتماعى و سياسى و اقتصادى در آثار منتشر نشده دوران قاجار ، تهران ، انتشارات آگاه ، 1356 ؛ احمد اشرف ، موانع تاريخى رشد سرمايه‌دارى در ايران : دوره قاجاريه ، تهران ، زمينه ، 1359 ؛ هما ناطق ، بازرگانان در دادوستد با بانك شاهى ، پاريس ، 1371 ؛ خسرو معتضد ، حاج امين الضرب و تاريخ تجارت و سرمايه‌گذارى صنعتى در ايران ، تهران ، انتشارات جانزاده ، 1366 ؛ سهيلا ترابى فارسانى ، تجار مشروطيت و دولت مدرن ، نشر تاريخ ايران ، تهران ، 1384 . در مورد پژوهش‌هايى كه به زبان انگليسى صورت يافته ، نگاه كنيد به :